در زمانهای مختلف ، افراد بسیاری به کشورمان سفر کرده و از آن دیدن کرده اند. برای بعضی از آنها ایران عجیب،برای برخی دیگر ایران کشوری است که مردم بهم عشق و می ورزند و نظایر اینها . در این قسمت به برخی از نظرات افراد مشهور و معروف درباره ی ایران می پردازیم . برای دیدن این نظرات « ادامه مطلب » را کلیک نمایید.
آیا رستاخیز برای حیوانات هم وجود دارد؟
شک نیست که نخستین شرط حساب و جزا مسئله عقل و شعور و بدنبال آن تکلیف و مسئولیت است ، طرفداران این عقیده می گویند مدارکی در دست است که نشان می دهد حیوانات نیز به اندازه ی خود دارای درک و فهمند . از جمله :
زندگی بسیاری از حیوانات آمیخته با نظام جالب و شگفت انگیزی است که روشنگر سطح عالی فهم و شعور آنها است . کیست که درباره ی مورچگان و زنبور عسل و تمدن عجیب آنها و نظام شگفت انگیز آنها لانه و کندو ، سخنانی نشنیده باشد ،و بر درک و شعور تحسین آمیز آنها آفرین نگفته باشد ؟ گر چه بعضی میل دارند همه اینها را یک نوع الهام غریزی بدانند ، امّا هیچ دلیلی بر این موضوع در دست نیست که اعمال آنها بصورت ناآگاه (غریزه بدون عقل ) انجام میشود. چه مانعی دارد که این اعمال همانطور که ظواهر شان نشان میدهد ناشی از عقل و درک باشد ؟ بسیار میشود که حیوانات بدون تجربه قبلی در برابر حوادث پیش بینی نشده دست به ابتکار می زنند ، مثلاً گوسفندی که در عمرش گرگ را ندیده برای نخستین بار که آنرا می بیند به خوبی، خطرناک بودن این دشمن را تشخیص داده و به هر وسیله که بتواند برای دفاع از خود و نجات از خطر متوسل میشود.
علاقه ای که بسیاری از حیوانات تدریجاً به صاحب خود پیدا میکنند شاهد دیگری برای این موضوع است ، بسیاری از سگهای درنده و خطر ناک نسبت به صاحبان خود و حتی فرزندان کوچک آنان مانند یک خدمتکار مهربان رفتار میکنند.
دانشمندان زیادی از وفای حیوانات و اینکه آنها چگونه خدمات انسانی را جبران میکنند در کتابها و در میان مردم شایع است که همه آنها را نمیتوان افسانه دانست .
مسلم است آنها را به آسانی نمیتوان ناشی از غریزه دانست ، زیرا غریزه معمولاًسرچشمه کارها یکنواخت و مستمر است ، اما اعمالی که در شرائط خاصی که قابل پیش بینی نبوده بعنوان عکس العمل انجام میگیرد، به فهم و شعور شبیه تر است تا به غریزه .
هم امروز بسیاری از حیوانات را برای مقاصد قابل توجهی تربیت میکنند ، سگهای پلیس برای گرفتن جنایتکاران ، کبوترها برای رساندن نامه ها ، و بعضی از حیوانات برای خرید جنس از مغازه ها ، و حیوانات شکاری برای شکار کردن ، آموزش می بینند و وظائف سنگین خود را با دقت عجیبی انجام میدهند . ( امروز حتی برای بعضی از حیوانات رسماً مدرسه افتتاح کرده اند !)
***
از همه اینها گذشته ، در آیات متعددی از قرآن ، مطالبی دیده میشود که دلیل قابل ملاحضه ای برای فهم و شعور بعضی از حیوانات محسوب میشود، داستان فرار کردن مورچگان از برابر لشگر سلیمان ، و داستان آمدن هدهد به منطقه « سبا و یمن » و آوردن خبر های هیجان انگیز برای سلیمان شاهد این مدعا است.
در روایات اسلامی نیز احادیث متعددی در زمینه رستاخیز حیوانات دیده می شود ، از جمله :
از ابوذر نقل شده که میگوید :« ما خدمت پیامبر بودیم که در پیش روی ما دو بز به یکدیگر شاخ زدند ، پیغمبر فرمود ، میدانید چرا اینها به یکدیگر شاخ زدند ؟ حاضران عرض کردند : نه ، پیامبر فرمود : ولی خدا میداند چرا؟ و به زودی در میان آنها داوری خواهد کرد.»
و در از طریق اهل سنت از پیامبر نقل شده است که در تفسیر این آیه فرمود :« ان الله یحشر هذه الامم یوم القیامة و یقتص من بعضها لبعض حتی یقتص للجماء من القناء:" خداوند تمام این موجودات را در روز قیامت بر می انگیزاند و قصاص بعضی را از بعضی دیگر می گیرد ، حتّی قصاص حیوانی را که شاخ نداشته و دیگری بی جهت به او شاخ زده است از او خواهد گرفت. در آیه ی 5 سوره ی تکویر نیز می خوانیم :" و اذا الوحوش حشرت" هنگامی که موجودات محشور می شوند "اگر معنی این آیه را حشر در قیامت بگیریم (نه حشر و جمع بهنگام پایان این دنیا) یکی دیگر از دلایل نقلی بحث فوق خواهد بود.
2- اگر آنها رستاخیز دارند پس تکلیف هم دارند سوال مهمی که در اینجا پیش می آید و تا حل نگردد معنی آیه درک نخواهد شد این است که آیا می توانیم قبول کنیم که حیوانات نیز تکالیفی دارند یا اینکه یکی از شرایط مسلم تکلیف عقل است و به همین جهت کودک یا شخص دیوانه از دایره ی تکلیف بیرون است ؟ آیا حیوانات دارای چنان عقلی هستند که مورد تکلیف واقع شوند ؟ و آیا می توان باور کرد که یک حیوان بیشتر از یک کودک نابالغ و حتی بیشتر از یک دیوانه درک داشته باشد؟ وآیا می توان باور کرد که حیوان چنان عقلی دارد که میتواند مورد تکلیف واقع شود؟
و اگر قبول کنم که آنها چنان عقل و هوشی ندارند چگونه ممکن است تکلیف متوجه آنها شود؟
در پاسخ به سوالات فوق باید گفت که تکلیف مراحل دارد و هر مرحله ادراک و عقلی متناسب خود می خواهد،تکلیف فراوانی که در قوانین اسلام برای یک انسان وجود دارد بقدری است که بدون داشتن یک سطح عالی از درک و فهم انجام آنها ممکن نیست و ما هرگز نمی توانیم چنان تکالیفی را برای حیوانات بپذیریم ،زیرا شرط آن ،در آنها حاصل نیست ،اما مرحله ساده و پایین تری از تکلیف تصور می شود که مختصر فهم و شعور برای آن کافی است ،ما نمی توانیم چنان فهم و شعور و چنان تکالیفی را بطور کلی درباره ی حیوانات انکار کنیم .
حتی درباره ی کودکان و دیوانگان که پاره ای از مسایل را می دانند ،انکار همه ی مسایل مشکل است .مثلا اگر نوجوانی 14 ساله که بحد بلوغ نرسیده ولی کاملا مطالب را خوانده و فهمیده را در نظر بگیریم، اگر آنها عمداً مرتکب قتل نفس شوند در حالیکه تمام زیانهای این عمل را می دانند ،آیا می توان گفت که هیچ گناهی از آنها سر نزده است؟ قوانین کیفری دنیا نیز افراد نابالغ را در برابر پاره ای از گناهان مجازات می کند ، اگر چه مجازات آنها مسلماً خفیف تر است.
بنابر این بلوغ و عقل کامل شرط تکلیف در مرحله عالی و کامل است ، در مراحل پایین تر یعنی در مورد پاره ای از گناهانی که قبح و زشتی آن برای افراد پایین تر نیز کاملاً قابل درک و فهم است بلوغ و عقل کامل را نمی توان شرط دانست . با توجه به تفاوت مراتب عقل اشکال بالا در مورد حیوانات نیز حل می شود.
3- آیا این آیه دلیل بر تناسخ است ؟عجیب اینکه بعضی از طرفداران عقیده ی خرافی " تناسخ" به این آیه برای مسلک خود استدلال کرده اند و گفته اند آیه می گوید حیوانات امت هایی مانند شما هستند ،در حالیکه می دانیم آنها ذاتاً مانند ما نیستند ، بنابراین باید بگوییم ممکن است روح انسانها پس از جدا شدن از بدن در کالبد حیوانات قرار بگیرند و به این وسیله کیفر برخی از اعمال سوء خود را ببینند ولی علاوه بر اینکه عقیده به تناسخ بر خلاف قانون تکامل ،و بر خلاف منطق عقل می باشد ، و لازمه آن انکار معاد است،آیه بالا به هیچ وجه دلالتی بر این مسلک ندارد،زیرا همانطوریکه که گفتیم مجتمعات حیوانی از جهانی ، همانند مجتمعات انسانی هستند ، و این شباهت جنبه ی فعلی دارد ،نه بالقوه ،زیرا آنها نیز سهمی از درک و شعور دارند ،و سهمی از مسئولیت ،و سهمی از رستاخیز،و از این جهت شباهتی به انسان ها دارند .
اشتباه نشود تکلیف و مسئولیت انواع جانداران در یک مرحله ی خاص مفهومش این نیست که آنها دارای رهبر و پیشوایی برای خود هستند و شریعت و مذهبی برای خود دارند آنچنان که از بعضی صوفیه نقل شده است ،بلکه رهبر آنها در اینگونه موارد تنها درک و شعور باطنی آنها است، یعنی مسایل معینی را درک می کنند و باندازه ی شعور خود در برابر آن مسئول هستند.
قسمتی از تفسیر آیه ی 38 سوره ی انعام
حقوق بانوان
این وبلاگ توسط سعید خیری جهت اطلاع رسانی به هموطنان عزیز ایجاد گشته است.